به یاد داشته باشید نتهایی که یک اکتاو با هم فاصله دارند نت بالاتر فرکانسی دوبرابر نت پایینتر دارد. دامنه فرکانسهایی که در این بین قرار دارند به دوازده قسمت تقسیم میشوند که تمام نتهای ما در این دامنه میباشند.
فرکانس یک نت را وقتی ضرب در ریشهی دوازدهم عدد دو کنیم فرکانس نت بعدی را به ما میدهد. مقدار اختلاف گام بین دو نت هم جوار را "نیم گام" یا "semitone" گویند.
بعد از انجام دادن این کار برای هر دوازده نت با نتی که فرکانسش دو برابر نت آغازین است مواجه میشوید. البته برای محاصبه فرکانس این نتها از هر دو سمت میتوان انجام داد (انجام ضرب به سمت بالا و یا انجام تقسیم به سمت پایین) .
به مجموعۀ تمام این نتها که با این سیستم به دست میآید گام کروماتیک (پردهبندی کروماتیک) گفته میشود. این نام از لغت یونانی کروما chroma گرفته شده که به معنی رنگ است. با این تفسیر گام کروماتیک را میتوان "نت هایی از همه رنگ " ترجمه کرد. در حقیقت رنگها نیز در طبیعت از فرکانسهای نوری مختلف تشکیل شده اند.
از آنجایی که نتها در هر اکتاو تکرار میشوند واژۀ گام کروماتیک معمولاً برای دوازده نت یک اکتاو استفاده میشود.
این متد تقسیم اکتاو بر اساس ریشه دوازدهم دو در چند قرن پیش در زمان یوهان سپاستین باخ به نام کوک تمپرامنت طبیعی "equal temperament tuning" نیز شناخته میشد. از آن زمان به بعد موسیقی دنیای غرب بر اساس گامهای کروماتیک پایه گذاری شد.
پرده بندی بر اساس گام تمپرامنت مساوی پیشرفتی بزرگ در موسیقی محسوب میشود که جایگزین روش سنتی تقسیم یک اکتاو بر اساس نسبتهای ساده شد که محدودیتهای زیادی هنگام نوشتن موسیقی از یک کلید به کلید دیگری داشت.
لازم به ذکر است که پرده بندی موسیقی ایرانی بر اساس گام کروماتیک یا گام هارمونیک نمیباشد. این مسئله به تفضیل در آینده توضیح داده میشود. ولی به صورت خلاصه میتوان گفت گامهای کنونی موسیقی ایران "گام بیست و هشت درجه موسیقی کنونی ایران بر اساس مهدی برکشلی"، " گام بیست و چهار ربع پرده مساوی بر اساس وزیری"، " پرده بندی دستان استادان موسیقی ردیف" میباشد.
برای مطالعه بیشتر در این باب میتوانید به کتابهای زیر مراجعه کنید:
- هفت دستگاه موسیقی ایران نگارش مجید کیانی (فصل سوم بخش 2)
- مبانی نظری موسیقی ایران نگارش مجید کیانی (فصل دوم و سوم)
- مبانی نظری موسیقی ایران نگارش حسین علیزاده ، هومان اسعدی ، مینا افتاده ، علی بیانی ، مصطفی کمال پورتراب ، ساسان فاطمی (فصل اول و دوم)
- سهراب میرزا عابدینی
دیدگاهها