یکشنبه, 27 اسفند 1391 20:54

درس 2 - انواع فواصل

نوشته شده توسط
این مورد را ارزیابی کنید
(2 رای‌ها)

هماهنگ (هارمونیک): اگر دو نغمه همزمان شنیده شوند فاصله‌ی میان آنها را هارمونیک گویند.

  لَحنی(ملودیک): اگر دو نغمه به دنبال هم بیایند فاصله‌ی میان آنها را ملودیک گویند.

  1 . هنگام یا ذی‌الکل یا اکتاو: زمانی که دو نغمه کاملا ً به هم شبیه‌اند اما یکی زیرتر و دیگری بم‌تر است. ( مثلا ً بر روی سنتور فاصله‌ی بین سل سیم‌های زیر و سل سیم‌های سفید و یا فاصله ی بین سل زرد با سل سفید)

 (در فاصله ی هنگام یا یک اکتاو بسامد صدای زیر‌ 2 برابر صدای بم میشود! یعنی اگر بسامد نت دو بم (دو سیم زرد) (در کلید سل) 261 هرتز باشد بسامد هنگام یا اکتاو آن یعنی دو زیر (سیم سفید)  522 هرتز است.)

فاصله اکتاو یا ذی الکل (برداشت از کتاب مبانی نظری موسیقی ایران نوشته مجید کیانی)
فاصله اکتاو یا ذی الکل (برداشت از کتاب مبانی نظری موسیقی ایران نوشته مجید کیانی)

2 . پنجم درست یا ذی الخمس: اگر وتر (یک سیم) را به سه قسمت تقسیم کنیم و 1/3 از طول سیم را بگیریم به صدایی که از 2/3 (دو سوم) دیگر آن ایجاد میشود، پنجم درست می‌گویند.

 

فاصله ذی الخمس (برداشت از کتاب مبانی نظری موسیقی ایران نوشته مجید کیانی)
فاصله ذی الخمس (برداشت از کتاب مبانی نظری موسیقی ایران نوشته مجید کیانی)

مثلا ً اگر نت دو در سیم‌های بم 261 هرتز باشد پنجم درست آن 261x3/2=391.5 Hz است. که آن نغمه فا میشود.

فاصله پنجم

 (باید توجه داشته باشید که فواصل موسیقی ایرانی دقیقاً منطبق بر فواصل هارمونیک موسیقی کلاسیک غربی که در دیاپازون و تیونر نشان داده میشود نیست، هرچند بسیاری از نوازندگان سازهای ایرانی سازهای خود را بر همان اساس تیونر غربی کوک میکنند.)

3 . چهارم درست یا ذی‌الاربع: اگر وتر (یا طول یک سیم) را به چهار قسمت تقسیم کنیم یک قسمت از آن را چهارم درست گویند.

فرض کنید سیمی از تار داریم که به ارتعاش در میاوریم، نغمه ی حاصل از این ارتعاش را به خاطر بسپارید. حالا اگر این سیم را به چهار قسمت مساوی تقسیم کنید و انگشت خود را روی فاصله ی 1/4 (یک چهارم) از این سیم بگذارید و سه قسمت دیگر را به ارتعاش درآورید، فاصله ی نغمه ای که حاصل میشود با نغمه ی اول یک چهارم درست است یا ذی الربع). (2)
بر روی سنتور این تصویر از بُعد و فاصله معلوم نمیشود. برای همین مثال با تار و سه تار تصویر بهتری میسازد. برای روی سنتور اگر نت دو سیم زرد 261 هرتز باشد چهارم درست آن یعنی نت سل سیم سفید برابر است با 348 هرتز یعنی 4/3 (چهار سوم) نت دو زرد. 

 

 

فواصلی که در بالا قید شد را فواصل ملایم مینامند. یعنی وقتی به صورت همزمان هر کدام شنیده شوند به گوش خوشایند و زیبا در نظر می آیند. 

پس به صورت خلاصه فواصل هارمونیک چهارم درست، پنجم درست ، و هنگام جزء فواصل ملایم به حساب می آیند. 

چهار فاصله‌ی مهم ایرانی

 

ابعاد ثلثه‌ی لحنیه:

طنینی: (ط) یا دوم بزرگ که برابر یک پرده است. (نسبت )

بقیه: (ب) یا دوم کوچک که برابر نیم پرده است

مُجَنّب: (ج) یا دوم نیم بزرگ تقریبا ً سه ربع پرده است.     پرده>مجنب>نیم پرده

بیش طنینی: (هـ) یا دوم بیش بزرگ که از مجموع یک  مجنب و یک بقیه بدست می‌آید.

 

طبق ابعاد ثلثه‌ی لحنیه داریم:

 

پنجم درست=ط+ط+ط+ب

چهارم درست=ط+ط+ب

 

فواصل دیگر:

 

سوم بزرگ: ط+ط = دو تا می

 

سوم کوچک: ط+ب = دو تا می بمل

 

سوم نیم بزرگ: ط+ج = دو تا می کرن

 

 

جدول فاصله‌ها

 دوم‌ها

 کوچک

 بقیه:ب

 نیم پرده

 سی بکار تا دو بکار

لا بکار تا سی بمل (ماهور)

 بزرگ

 طنینی:ط

 پرده

 فا بکار تا سل بکار

 نیم بزرگ

 مجنب:ج

تقریبا ً سه ربع پرده

 سل بکار تا لا کرن

 بیش بزرگ

بیش طنینی:هـ=ج+ب

 

 لا کرن تا سی بکار

 سوم‌ها

 سوم کوچک

ط+ب

 

 ر بکار تا فا بکار

 سوم نیم بزرگ

ط+ج

 

 فا بکار تا لا کرن

 سوم بزرگ

ط+ط

 

 فا بکار تا لا بکار

چهارم درست یا ذی الاربع:ط+ط+ب

 

 دو بکار تا سل بکار

پنجم درست یا ذی الخمس:ط+ط+ط+ب

 

 دو بکار تا فا بکار

  هنگام یا ذی الکل

اکتاو

چهارم درست+پنجم درست

 

 

 

دانگ: هنگامی که چهار نغمه‌ی متوالی تشکیل چهارم درست بدهند. دانگ‌های موسیقی ایرانی فقط از تسلسل طنینی، مجنب، بقیه و بیش طنینی به وجود می‌آیند.

 

در تئوری موسیقی غربی به آن تتراکُرد گویند

 

تئوری پرده‌ (tone):

 

پرده یا دستان نغماتی مرتب به ترتیبی محدود هستند.

 

بین نت دو و ر یک پرده یا یک طنینی فاصله است:

 پرده بندی

 

 علامت‌های تغییر دهنده:

 علامت های موسیقی

 

اصطلاحات سری و کرن ساخته‌ی کلنل علی نقی خان وزیری می‌باشد.

 

فواصل در موسیقی ایران روند و سیر تکاملی داشته است که استادان بزرگی چون فارابی، ابن سینا، صفی الدین، عبدالقادر مراغی، مهدی برکشلی به آن پرداخته‌اند.

 

بین پرده‌ها فاصله‌ی مساوی وجود ندارد

 

فاصله‌ی بین پرده‌ها را با ساوار بیان می‌کنند

 

 ط: یک پرده بزرگ یا طنینی معادل 51.15 ساوار است.

 ب: یک نیم پرده یا بقیه برابر 22.68 ساوار است.

 

 



[1] semitone

نوشته شده توسط سهراب میرزا عابدینی

منابع:

1. مبانی نظری موسیقی ایران ، مجید کیانی، انتشارات سرو ستاه

 2.  مبانی نظری موسیقی ایران، نوشته ی حسین علیزاده، هومان اسعدی، مینا افتاده، علی بیانی، مصطفی کمال پورتراب، ساسان فاطمی، انتشارات موسسه فرهنگی هنری ماهور

در صورت کپی کردن متن، نام سایت و نام نویسنده را نیز قید کنید. با تشکر

خواندن 12191 دفعه آخرین ویرایش در یکشنبه, 23 تیر 1398 18:25
دانشنامه سنتور

دانشنامه سنتور

مرجعی برای ساز سنتور، تئوری موسیقی و نوازندگان

دیدگاه‌ها   

دانشنامه سنتور
0
پیام شما باعث دلگرمی ماست. ممنون
پاسخ دادن پاسخ به نقل قول
شنتیا
0
عالیه سایتتون
:-)
خدا خیرتون بده.
پاسخ دادن پاسخ به نقل قول
حمید
0
ممنون از آموزش تئوری سنتور، مطالب سختی بود ولی بسیار مفید.
پاسخ دادن پاسخ به نقل قول

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید