با توجه به اجراهایی كه تاكنون داشته‌اید، آیا این برنامه هم به صورت یك كنسرت پژوهشی برگزار خواهد شد؟
نه! این برنامه یك برنامه پژوهشی نیست و صرفا به اجرای موسیقی اختصاص دارد. اجرای كنسرت به صورتی كه با توضیح همراه باشد در كشورهای دیگر هم رایج است. به این صورت كه نوازنده توضیحاتی پیرامون موسیقی مورد اجرا ارایه می‌كند. بیشتر برنامه‌های من به این صورت بوده، اما این بار سخنرانی ندارم.
ممكن است كمی درخصوص مشخصات این برنامه توضیح بفرمایید؟
البته مشابه این برنامه را قبلا هم اجرا كرده‌ام اما در این سلسله‌برنامه‌ها كه طی چهار نوبت اجرا خواهند شد، یك پروژه خاص برای اجرای موسیقی در نظر گرفته‌ام.
یعنی به جز این كنسرت قرار است كنسرت‌های دیگری هم داشته باشید؟
بله! این پروژه طی چهار كنسرت ارایه می‌شود كه یكی در اواخر اردیبهشت و سه كنسرت دیگر در آینده اجرا خواهند شد. عنوان این مجموعه كنسرت‌ها «هنر تكنوازی موسیقی ایرانی» است كه شهرام كیانی هم نوازندگی ضرب را در این اجراها برعهده خواهد داشت.
چه قطعاتی را برای این اجراها در نظر دارید؟
در ابتدای هر دستگاه یك پیش‌درآمد قرار دارد و پس از اجرای یكی، دو گوشه چهار مضراب اجرا می‌شود و پس از چهار مضراب هم گوشه‌هایی اجرا می‌شوند كه اجرای آنها به صورت بداهه است و در همان زمان اجرا و روی صحنه انتخاب می‌شوند. سپس تصنیف اجرا می‌شود كه در این اجراها فقط آهنگ تصنیف‌ها بدون كلام نواخته خواهد شد. در پایان هم معمولا رِنگ قرار دارد. در واقع در این‌گونه برنامه‌ها قطعات به صورت حفظ‌شده اجرا می‌شوند و به طور مشخص باید گفت آنچه كه در هنر تكنوازی موسیقی ایران توسط نوازنده حفظ شده و اجرا می‌شود، نه آهنگ‌ها بلكه انگاره‌های تشكیل‌دهنده موسیقی هستند كه در لحظه اجرا، نوازنده به طور فی‌البداهه از بین انگاره‌های موسیقی كه در ذهن دارد دست به انتخاب می‌زند و در هر اجرا چیدمان تازه‌ای از این انگاره‌ها را ارایه می‌دهد. در واقع با نوعی از آهنگسازی سروكار داریم كه به صورت فی‌البداهه و از طریق اجرا و بسط دادن انگاره‌های تشكیل‌دهنده موسیقی ایرانی انجام می‌شود.
اگر بخواهیم از واژه‌های بین‌المللی استفاده كنیم، باید بگوییم این اجراها تا حدی شبیه به رسیتال در موسیقی كلاسیك هستند كه قطعات آن از پیش توسط نوازنده حفظ شده و روی صحنه اجرا می‌شوند.
پس از هم‌اكنون مشخص است كه چه دستگاه‌ها و قطعاتی را در این برنامه‌ها اجرا خواهید كرد...
بله! برای هر شب كه برنامه در مدت‌زمانی در حدود دوساعت ارایه می‌شود، چهار قسمت را در نظر گرفته‌ام. در هر قسمت حدود 20 دقیقه اجرا خواهیم داشت و بین قسمت‌های سوم و چهارم یك استراحت 20 دقیقه‌ای در نظر گرفته شده‌است. تمامی دستگاه‌ها و آوازهای موسیقی دستگاهی ایران كه در واقع شامل 12 مقام هستند، طی چهار برنامه ارایه می‌شوند. در واقع می‌توان گفت قرار است مجموعه‌ای به صورت ردیف در این برنامه‌ها ارایه شود اما نوعی از اجرای ردیف كه به قول آقای دوامی ردیف مجلسی نام دارد.
پس این نوع از اجرای ردیف در گذشته هم وجود داشته است...
وقتی به اجراهای استادانی مثل آقا‌حسینقلی، درویش‌خان، علی‌اكبرخان شهنازی یا حبیب سماعی نگاه می‌كنم، می‌بینم آنها همیشه ردیف را توام با قطعات ضربی می‌نواخته‌اند. آنچه كه به عنوان ردیف از استادانی چون یوسف فروتن و سعید هرمزی در اختیار داریم نیز به همین صورت نواخته شده است. پیش‌درآمد، چهارمضراب، تصنیف و رِنگ در اجرای آنها از ردیف وجود دارد. مثلا آقای هرمزی یكی از تصنیف‌های ساخته‌شده توسط مرتضی‌خان نی‌داوود را به عنوان پیش‌درآمد در آغاز آواز اصفهان نواخته‌اند و پس از آن هم گوشه‌ها به صورت بداهه نواخته شده‌اند. من نیز می‌خواستم این تجربه را داشته باشم و ببینیم كه ما چگونه در این زمان می‌توانیم به این صورت موسیقی ردیف دستگاهی را ارایه كنیم و اینكه مخاطب چگونه می‌تواند با این نوع از ارایه موسیقی دستگاهی ارتباط برقرار كند.
چه دستگاه‌هایی را برای اجرا در این كنسرت در نظر دارید؟
در بخش اول دستگاه شور را در نظر گرفته‌ام و در بخش دوم رضوی و شهناز. پس از استراحت در بخش سوم آواز كرد بیات و قطار و در بخش چهارم ضرب اصول، گِرِیلی و رنگِ شهرآشوب برای اجرا در نظر گرفته شده‌اند.
آیا این نحو از اجرا را برای اولین بار از شما شاهد هستیم؟
البته در گذشته و در خارج از ایران مشابه این برنامه را داشته‌ام اما در ایران اولین بار است كه به این صورت موسیقی دستگاهی را ارایه می‌كنم.
اجراهای خارج از ایران هم به همین اندازه مفصل بوده‌اند؟
نه! فقط در هر برنامه یا اجرا، سه- چهار قطعه اجرا كرده‌ام. آن زمان به این صورت اجراها را تنظیم نكرده بودم.
چرا به این صورت تاكنون در ایران اجرا نداشته‌اید؟ شما كنسرت‌های فراوانی در ایران برگزار كرده‌اید...
مخاطب ایرانی خیلی مایل به شنیدن سازِ تنها نیست. بیشتر مخاطبان در ایران مایل هستند اجرای موسیقی را به صورت گروه‌نوازی و با قطعات از پیش ساخته‌شده و تنظیم‌شده همراه با صدای خواننده بشنوند. برنامه‌هایی مثل آنچه كه قرار است اجرا كنم، از نوع موسیقی كلاسیك ایرانی است كه مخاطب خاص خود را دارد. مخاطب چنین برنامه‌هایی از قبل می‌داند كه در چه نوع كنسرتی حاضر می‌شود. به همین دلیل به نظر من برای تكنوازی باید سالن كوچكی در نظر گرفته شود. من سالن مهر حوزه هنری را برای این اجرا انتخاب كردم كه سالن كوچكی است و حدود 130 نفر ظرفیت دارد و می‌توان بدون دستگاه‌های صوتی در آن موسیقی را اجرا كرد.
یعنی می‌خواهید در اجرا از میكروفن و دستگاه‌های تقویت و پخش صدا استفاده نكنید؟
همین‌طور است.
چرا؟
برای اینكه مخاطب بتواند بهتر با موسیقی ارتباط برقرار كند. اجرای موسیقی دستگاهی ایران به صورت تكنوازی در سالن‌های بزرگ خیلی خوب از آب درنمی‌آید. مخاطب باید از نظر تعداد كم باشد. حداكثر 150 نفر.
اگر تعداد علاقه‌مندان حضور در این برنامه‌ها بیش از این باشد چطور؟
خوشبختانه آنقدرها هم از این نوع برنامه‌ها استقبال نمی‌شود!
شما همیشه كنسرت‌های پژوهشی داشته‌اید یعنی پیش از اجرا برای بالاتر بردن شناخت مخاطب از موسیقی، توضیحاتی ارایه داده‌اید و همواره تاكید داشته‌اید كه باید شناخت مخاطبان از موسیقی بالاتر برود. اكنون پس از نزدیك به سه‌دهه فعالیت و اجرای ده‌ها كنسرت پژوهشی این برنامه قرار است بدون هیچ‌گونه توضیح و سخنرانی اجرا شود. آیا این به آن معناست كه امروز به نقطه‌ای رسیده‌ایم كه لزوما احتیاجی به ارایه توضیح پیش از اجرای موسیقی نداریم؟
نه! اتفاقا یكی، دو برنامه پژوهشی هم برای سال‌جاری در نظر دارم. یكی از آنها «تاثیر موسیقی بر جسم و روان» است كه در واقع نتایج پژوهشی است كه در این زمینه داشته‌ام. اصولا هدف من از برنامه‌های پژوهشی این نیست كه پژوهش و تحقیقی انجام دهم و پیرامون آن سخنرانی كنم و ساز بنوازم بلكه همان‌طور كه شما اشاره كردید، تمام هدف من شناختِ هنرِ موسیقی ایران است و همه این برنامه‌ها تحت عنوان كلی «شناخت هنر موسیقی ایران» ارایه می‌شوند. امروزه در شرایطی هستیم كه انواع موسیقی در اطراف ما به فراوانی یافت می‌شوند و ما به این شناخت نیاز داریم، به ویژه اینكه این نوع موسیقی یعنی موسیقی دستگاهی- ردیف خیلی در رسانه‌ها مطرح نیست و تیراژ بالایی هم در بازار ندارد. این باعث می‌شود كه مخاطبان ما با موسیقی دستگاهی ردیف ناآشنا باشند و از آن دور شوند. باید حتما شناخت ایجاد شود و خصوصیات و ویژگی‌های این موسیقی برای مخاطب توضیح داده شود. با ایجاد این شناخت مخاطب ارتباط بهتری را با موسیقی برقرار می‌كند. با تجربه‌ای كه من از این كار دارم. دیده‌ام كه وقتی كمی درخصوص موسیقی پیش از اجرای آن برای مخاطب صحبت می‌كنم و مثلا می‌گویم كه چه چیزی را قرار است اجرا كنم و ریشه‌های این موسیقی در كجاست و چه خصوصیاتی دارد، مخاطب ارتباط بهتری برقرار می‌كند. وقتی چنین می‌شود من هم به عنوان نوازنده تشویق می‌شوم كه این ایجاد شناخت را تداوم دهم. درحالی‌ كه من به تنهایی دوست دارم فقط نوازندگی كنم. دوست ندارم درباره موسیقی صحبت كنم یا حتی پژوهش كنم. می‌دیدم كه در این صورت مخاطب نمی‌تواند ارتباط خوبی با آنچه كه من می‌نوازم برقرار كند. در سال‌هایی كه در فرانسه بودم، استاد من تِران وانكه هم درخصوص موسیقی ویتنام همین كار را انجام می دادو پیش از اجرای موسیقی توضیحاتی درباره آن ارایه می‌كرد. می‌دیدم وقتی این كار را می‌كرد، مخاطبان با علاقه تمام به اجرای او توجه می‌كردند. من هم دیدم این كار می‌تواند روش خوبی باشد.