یکشنبه, 27 اسفند 1391 20:36

چرا سنتورِ سُل کوک؟

نوشته شده توسط سامان ضرابی
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

شنبه ۹ خرداد ۱۳۸۸ ، سامان ضرابی

همانطور که همه ی ما میدانیم اغلب علاقه مندان به هر سازی ترجیح می دهند در اوایل کار، ابتدا با یک ساز مشقی (سازی که از لحاظ کیفیت در حداقل استاندارد قرار دارد) شروع به کار کنند به دو دلیل، یکی اینکه قیمت ساز مشقی نسبت به سازهای با کیفیت به مراتب کمتر است و ریسک هزینه ی آن برای مبتدیان قابل توجه نخواهد بود و دوم اینکه چون مطمئن به ادامه راه بطور حتم نیستند عاقلانه نیست که از ابتدا هزینه ی بالایی برای آن پرداخت کنند تا بعد از مدتی بنا به استعداد، تمرین، میزان افزایش علاقه و پشتکار خود از یک سال تا چند سال اقدام به خرید یک ساز بهتر کنند.

البته تعداد معدودی از کسانی که تعلیم سازی را شروع می کنند از همان اول ترجیح می دهند که یک ساز خوب تهیه کنند نسبت به اینکه یا به مداومت و پشتکار خود اطمینان کامل دارند و عزم را جزم کرده اند که این راه را تا آخر بپیمایند یا برای آندسته از افرادی که مطمئن به ادامه تعلیم نیستند ولی چون مشکل مالی هم ندارند و قیمت سازهای خوب برای آنها مسئله ای نیست تصمیم به خرید یک ساز درجه 1 یا درجه 2 می گیرند، سنتور هم از این قائده مستثنا نیست. 

استانداردی که برای ساز سنتور تعریف شده اصطلاحا به نام سنتور سل کوک مشهور است. سنتور سل کوک یعنی سنتوری که خرک سوم آن (که به نام نت سل تعریف شده است) دقیقا صدای آن مطابق با نت سل دیاپازون باشد. به عبارتی سلِ سنتور (خرک سوم) برابر با سل دیاپازون و به همین ترتیب تمامی نتهای یک سنتور سل کوک با دیاپازون یکی خواهند بود (به جز نتهایی که صرفا در موسیقی ایرانی استفاده می شوند). البته در مواردی نیز از سنتورهای لا کوک (سنتوری که خرک سوم آن که نت سل است مطابق با صدای نت لا ی دیاپازون باشد) و سی کوک برای مصارف خاص دیگری استفاده می شود (مانند همراهی با خواننده ی خانم، اجرا با گروه در کوکی خاص و... ) و طبیعی است سنتورهای مشقی که ساخته می شوند همگی سنتورهای سل کوک باشند. 

حال با توجه به مطالب فوق اغلب سازندگان سنتور وقت خود را بیشتر در ساختن ساز مشقی صرف می کنند، که عاقلانه نیز هم همین است چرا که ساخت ساز مشقی، هم مشتری بیشتری دارد و هم زمان کمتری برای ساخته شدن می گیرد و حتماٌ لازم نیست که از مواد درجه یک برای ساخت آن استفاده کنند، این می شود که تولید سنتور های بی کیفیت و البته ارزان (نسبت به سنتور های خوب ) بصورت سری ساخته می شوند و از آنجائیکه هیچ ممیزی و استانداردی برای تعیین حداقل کیفیت این سازها نه از طرف کارشناس یا سازمان رسمی وجود ندارد بنابراین سنتورهای مشقی شامل: 
اول :سنتورهایی با بدترین کیفیت هم از لحاظ ساخت و هم از لحاظ صدا که هنر جویانی که ندانسته این سازها را خریداری می کنند در مدت زمان کوتاهی از صدای سنتور خود بیزار می شوند و بعضی نیز فکر می کنند عدم استعداد خودشان باعث ایجاد این صدای ناهنجار می شود و تقریباٌ بیش از نیمی از آنها تعلیم سنتور را رها می کنند و آنهایی که باز هم تمایل به ادامه نشان می دهند مجبور می شوند به فکر خرید یک سنتور بهتر باشند تا از دست ساز قبلی خود خلاص شوند در این صورت نمی دانند تکلیف ساز اول آنها چه خواهد شد چون نه قیمتی می توانند روی آن بگذارند که فروشش معقول باشد نه دیگر با توجه به خرید ساز بهتر تمایلی دارند که با آن ساز کار کنند. در نتیجه این گونه سازها چه دست آنهایی که تعلیم را رها کرده اند و چه دست سری دوم معمولاٌ به گوشه ای از خانه یا انبار منتقل می شود و به عنوان وسیله جاگیر و اضافه و کمی تا قسمتی سنگین (برای بعضی ها ) در منازل تلقی می شود و بعضی نیز گاهی به فکر بخشش آن به دیگری که او هم تصمیم دارد تعلیم را شروع کند می افتند! 

پس تنها چیزی که عاید می شود یک هزینه اضافی بدون بدست آوردن رضایت و لذت کافی است (جدا از مسئله ی اتلاف وقت) 

دوم:آن دسته از سازهای مشقی که حداقل می توان نام سنتور به آنها نهاد، درست است که باز هم نه چندان کیفیت ساخت حتی متوسطی دارند و نه صدای جالبی اما بقول معروف کار راه انداز هستند و قابلیت این را دارند که یک مبتدی به فرض ادامه تعلیم تا شش ماه یا یک یا دو سال از آن استفاده کنند و بعدها آن را به عنوان ساز دوم یا سوم خود نگه دارند برای مصارف خاص (مثل تمرین کوک های مختلف، سیم انداختن و تجربه های شخصی دیگر) بدون اینکه بخواهند برای آن دلسوزی کنند و خوب البته با توجه به قیمت این گونه سازها دیگر بیش از این هم نمی توان و نباید از این سازها انتظار داشت. 

وسوم : آن دسته از سازهای مشقی که از حد انتظار یک ساز مشقی بالاتر هستند و البته دارای قیمت کمی بالاتر از دو نوع سنتور اول هستند (به شرط منصف بودن فروشنده ) که هنر جویانی که اقدام به خرید اینگونه سازها می کنند چون صدای نسبتاٌ مطلوبی از ساز می شنوند اغلب رغبت بیشتری برای ادامه آموزش نشان می دهند و چه بسا که خود ر اتا مراحل خوبی از سنتور می رسانند (البته بر این فرض که فاکتور علاقه را تقریباٌ یکسان بین مبتدیان فرض کنیم) حال نکته ای که می خواهم از این بحث نتیجه گیری کنم این است که :" آیا بهتر نیست سازندگان سنتور به جای ساختن سازهای مشقی بی کیفیت «سل کوک » اقدام به ساخت سنتورهای لا کوک یا سی کوکِ مشقی بکنند؟" 

در شماره ی بعد شرح خواهم داد که چرا سنتور های لا کوک و سی کوک را به جای سل کوک پیشنهاد میکنم.

 


 

 

در این قسمت می پردازم به شرایطی که یک هنرجوی مبتدی با خرید یک سنتور سل کوک شروع به آموختن می کند. هنرجو با خرید سنتور به طور معمول با سه مسئله کم و بیش درگیر است اول داشتن میز سنتور، دوم پذیرش وزن سنتور (برای جابجایی های داخل خانه یا برای بردن آن به کلاس برای سیم انداختن یا کوک یا بردن سنتور به منزل اقوام و دوستان)، سوم در نظر گرفتن فضایی از خانه برای گذاشتن تشکیلات سنتور (میز، صندلیِ مناسب با آن، پایه ی نت، جعبه سنتور)

اغلب هنرجویان تازه وارد به این راه، محتاج میزی مناسب برای گذاشتن سنتور بر روی آن هستند که اول شرایط مناسب تمرین آنها فراهم گردد و دوم امنیت این ساز را روی آن میز حفظ کند و احیاناٌ با زدن یا خوردن ضربه ای، سنتور از روی میز سقوط نکند. چهار راه برای حل این مسئله وجود دارد:
1- میزی را از مابین میزهای منزل انتخاب کند که ارتفاع و سطح و مقاومت آن حدوداٌ مناسب باشد و آن میز را بطور کلی از آن به بعد برای سنتور استفاده کند و دیگر جزو میزهای منزل محسوب نشود و انتخاب صندلی با ارتفاعی مناسب با ارتفاع میز.

2- میزی را که از بین میزهای منزل انتخاب می کند هر بار موقتاٌ مجبور است آن میز را برای مدتی که می خواهد تمرین کند برای گذاشتن سنتور آماده کند و دوباره بعد از تمرین میز را برای استفاده در حالت عادی آن به جای اصلی برگرداند و سنتور را جمع کند، که این فرایند کمی وقت گیر و کمی سخت (برای بیشتر افراد) است و معمولا عاملی باز دارنده برای تمرین.

3- اینکه قید میزهای خانه را بزند و برای خرید میز مخصوص سنتور متحمل هزینه شوند که تقریباٌ نیمی از هنر جویان به این زودی ها راغب به خرید میز سنتور نمی شوند. (بر اساس تجربه)

4- برخی نیز ترجیح می دهند که تمرینات خود را روی زمین انجام دهند که معمولاٌ سنتور را روی جعبه قرار می دهند و با حالت دو زانو یا چهار زانو می نشینند و شروع به تمرین می کنند که البته این روش از نظر پزشکی امروز تائید شده نمی باشد. در مجموع منطقی ترین راه انتخاب حالت سوم است، یعنی خرید میز سنتور.

مورد دوم وزن سنتور سل کوک (بی جعبه یا با جعبه) است که همیشه معضلی بوده خاصه برای مبتدیان که تا مدتها مجبورند دو یا سه هفته یا یک ماه یکبار برای کوک به پیش معلم خود ببرند سختی حمل آن اغلب مانع این می شود که هنرجویان مبتدی ساز خود را به موقع برای کوک نزد استاد ببرند که تبعات نا خوشایندی در راه یادگیری آنها ایجاد می کند و نکته ی دیگر اینکه وزن سنتور سل کوک مخصوصا با جعبه ی آن به هیچ عنوان مناسب با قدرت کودکان و نوجوانانی که امروزه تعداد آنها نیز برای یادگیری این ساز زیاد شده نمی باشد و همیشه حتما باید با کمک پدر یا مادر خود و البته با ماشین آن را حمل کنند.

سوم جاگیر بودن تشکیلات سنتور است که تجربه نشان داده غیر از کسانی که همه چیز را برای تمرین خود مهیا کرده اند (تازه به شرط وجود جا در خانه) بقیه زمانی که تصمیم می گیرند شروع به تمرین کنند به این علت که شرایط تمرین را از قبل کاملا آماده نکردند یا به خاطر کمبود جا یا به علت تنبلی برای مهیا کردن کامل شرایط تمرین (هر دفعه) و یا مثلا هنوز نتوانسته اند میزی تهیه کنند در هنگام تمرین معمولا یک یا دو مورد از تجهیزات مورد نیاز را کم دارند مانند پایه ی نت که در این مورد مجبورند نت ها را به شکلی قرار دهند که هم نت ها را خوب ببینند و هم راحت ساز بزنند که این شرایط اکثرا کمتر اتفاق می افتد.

حال چیزی که داریم لین است: یک سنتور مشقی با صدای نه چندان مطلوب و میزی که برای تکمیل موقعیت تمرین مهیا کردیم (یا ترجیحا روی زمین می نشینیم!) با توجه به محدوده ای که مخصوص میز و صندلی سنتور تعیین کردیم و به طور قطع اشغال کننده ی گوشه ای از اتاق یا سالن خانه خواهد بود. (بدون در نظر گرفتن محلی برای نگهداری جعبه ی سنتور مخصوصا در خانه های نقلی امروزی)

حال که قرار این بوده است (و هنوز نیز همین است) سنتورهایی با کیفیت پایین هم از لحاظ مواد به کار رفته و هم از لحاظ صدا تولید شوند (تا قیمت تمام شده بالا نباشد) چه اصراری است که سنتورها همگی سل کوک باشند؟ شاید و احتمالاٌ تنها دلیلش استاندارد بودن سنتور سل کوک است که البته نظریه ای درست است، اما !؟ به چند دلیل رعایت ساخت سنتور های استاندارد سل کوک عملاٌ هیچ کاربردی برای مبتدیان نداشته و تنها باعث صرف مواد بیشتری برای ساخت آنها می شود، مضاف بر مشکلاتی که در بالا اشاره شد.

سنتور سل کوکِ مشقی (تازه به شرط کیفیت نسبتا مطلوب) فقط به درد کسانی می خورد که در نواختن سنتور حد اقل شش، هفت یا هشت سال تعلیم دیده باشند تا بخواهند با سازشان در برنامه هایی تک نوازی کنند یا با خواننده ای همراهی کنند یا بخواهند هماهنگ با دیگر سازها در یک گروه کنسرتی بدهند (که البته در موارد یاد شده نیز هم همیشه سنتور سل کوک به کار نمی آید). ولی در سنتور های لا کوک و سی کوک قضیه کمی فرق می کند که در قسمت سوم به شرح آن خواهم پرداخت.

 


 

حال ببینیم یک هنرجو با خرید یک سنتور سی کوک در چه شرایطی قرار خواهد گرفت 
ابتدا از لحاظ ابعاد: طول سنتورهای سی کوک حدوداً ده سانت و عرض آن یک یا حداکثر دو سانت کمتر از سنتورهای سل کوک است و این اندازه کاملاً مناسب با میزهای جدیدی است که سطح آنها کوچکتر شده (تقریبا نصف میزهای قدیمی). بنابراین ابعادِ یک سنتور سی کوک با جعبه فقط "کمی" بزرگتر از ویلن (با جعبه) خواهد بود. (ویلن هایی که جعبه ی آنها مستطیل شکل است.(

دوم از لحاظ وزن: طبیعی است وزن سنتورهای سی کوک با توجه به اینکه ابعاد آن نیز کوچکتر است نسبت به سنتورهای سل کوک کمتر است (تقریباً بیش از یک سوم) یعنی وزن سنتور سی کوک تقریباً دو سومِ سنتور سل کوک است. در مورد وزن جعبه های سنتور اینکه اخیرا (بیش از یک سال) جعبه هایی با جنس جعبه های ویلن های چینی تولید می شود که از مشخصه های آن مقاومت قابل قبول و وزن کمتر نسبت به جعبه های قدیمی است (حدوداً نصف). بدین ترتیب وزن جعبه های جدید سنتورهای سی کوک تقریباً یک چهارم یا یک پنجم وزن جعبه های سنتور های سل کوک قدیمیست.

سوم از نظر جاگیر بودن آن: معضل اکثر خانه های امروزی بحث "جا" است. درست است که ابعاد سنتور سی کوک با جعبه نسبت به سنتور سل کوک با جعبه حدوداً فقط یک سوم کوچکتر است اما به هر حال وقتی سنتور سل کوک با شرایط گفته شده به درد یک هنرجو نمی خورد سنتور کوچکتر ارجح است.

چهارم از لحاظ شرایط تمرین: با توجه به ابعاد کوچکتر سنتورهای سی کوک هنرجویانی که برای خرید میز سنتور دست دست می کنند یا برای آنهایی که جای کافی یا مناسبی برای گذاشتن میز سنتور ندارند ابعاد و وزن این سنتور امکان این را به هنرجویان می دهد که از هر میزی از میان میزهای داخل منزل که ارتفاع آن حدودا مناسب باشد بتوانند استفاده کنند بدون اینکه نگران تحمل میز برای وزن سنتور باشند و با توجه به وزن کم آن سنتور را بر روی چیزهایی مشابه میز نیز می توان گذاشت. (البته توصیه نمی شود)

پنجم از لحاظ حمل و نقل: از آنجایی که هنرجویان تازه کار بیشتر محتاج این هستند که سنتور را برای موارد مختلف به کلاس نزد استاد ببرند لذا سنتور سی کوک که ابعادی کوچکتر و وزنی حدود نصف سنتور سل کوک را دارد (با جعبه) حمل آن برای همه، به ویژه هنرجویان نوجوان و جوان که با علاقه شروع به یادگیری نموده اند به مراتب راحت تر خواهد بود و با نظر به اینکه جعبه های جدیدِ سبُک، شامل بندی برای به دوش انداختن هستند این سنتور را به راحتی می توان به دوش انداخت و با وسایل نقلیه ی عمومی ساز را حمل کرد.

ششم از نظر صدا: تجربه نشان داده که معمولاٌ سنتورهای لا کوک و سی کوک در قیاسی عادلانه صدای بهتری از سنتورهای سل کوک دارند. در ضمن سنتورهای سی کوک به علت کوچکتر بودن جعبه ی رِزُنانس ساز، خروجیِ صدای آنها کمی کمتر از سنتورهای سل کوک است و نسبت به اینکه اکثر خانه های امروزی، کوچک و دیوارها نازک و به آسانی ساریِ صدا هستند بنابراین هنرجویان با راحتیِ بیشتری در ساعات مختلف روز قادر به تمرین هستند بدون اینکه مزاحمت زیادی از لحاظ صدا برای خانواده و همسایگان خود ایجاد کنند. (اگر نمدِ مضراب آنها نیز کلفت باشد با نواختن بر روی سنتور سی کوک صدایی کاملا مطلوب و کنترل شده خواهند شنید که بُرد صدای آن نهایتا تا یک اتاق کناری خواهد بود.)

هفتم از لحاظ قیمت: از آنجایی که یکی از اهداف ساخت سازهای مشقی پایین نگه داشتن قیمت است، چون برای ساخت سنتورهای سی کوک و جعبه های آنها مقدار کمتری مواد بکار می رود در نتیجه قیمت تمام شده برای این سنتورها نسبت به سنتورهای سل کوک کمتر خواهد بود و پایینتر آمدن قیمت آن باعث می شود آن دسته از کسانی که بسیار علاقه مند هستند تعلیم این ساز را شروع کنند و از لحاظ مالی در وضعیت مناسبی نیستند هم، بتوانند با پرداخت مبلغ مناسبی دارای یک سنتور مناسب شوند. 

با نظر به مطالب فوق و قسمتهای پیشین به عنوان یک آموزگار که بیش از ده سال به طور جدی مشغول تدریس بوده ام و تجربه ای مختصر دارم و تا حدودی با مسائل و مشکلات هنرجویان آشنا هستم به سازندگان ساز سنتور پیشنهاد می کنم به جای تولید سنتور های سل کوک که برای مبتدیان می سازند و چون هدف پایین نگه داشتن قیمت است که بی کیفیتی را متعاقباً به همراه دارد و همچنین سنگین و جاگیر بودن آن که فقط اسباب زحمت را فراهم می کند اقدام به ساخت سنتورهای سی کوک کنند که حداقل مشکلات جانبی آنرا کمتر کنند و اینکه احیاناً این مشکلات باعث زدگی هنرجویان از ادامه ی تعلیم نشود.

خواندن 11954 دفعه آخرین ویرایش در چهارشنبه, 28 خرداد 1393 17:57

You have no rights to post comments